Από το σύνθημα και το πανό μέχρι τον σύνδεσμο και το τρόπαιο, η κερκίδα είναι ένας μικρόκοσμος της κοινωνίας. Εκεί όπου άγνωστοι άνθρωποι γίνονται μια ομάδα, η αγάπη για έναν σύλλογο μετατρέπεται σε ταυτότητα και το «εγώ» δίνει τη θέση του στο «εμείς».
Μια κερκίδα δεν είναι ποτέ απλώς μια σειρά από καθίσματα. Είναι φωνές, βλέμματα, συνθήματα, πανό, χειρονομίες, πανηγυρισμοί και απογοητεύσεις. Είναι άνθρωποι που μπορεί να μην έχουν τίποτα άλλο κοινό μεταξύ τους, αλλά για ενενήντα λεπτά μοιράζονται το ίδιο συναίσθημα. Εκεί, ο οπαδός δεν παρακολουθεί απλώς έναν αγώνα. Συμμετέχει. Φωνάζει, τραγουδά, πανηγυρίζει, απογοητεύεται και πολλές φορές αισθάνεται ότι το αποτέλεσμα της ομάδας αφορά και τον ίδιο προσωπικά. Η σχέση του με τον σύλλογο ξεπερνά τα όρια του αθλητισμού και αποκτά χαρακτηριστικά κοινωνικής και συλλογικής ταυτότητας. Το γήπεδο, με αυτή την έννοια, μπορεί να λειτουργήσει σαν μια μικρογραφία της κοινωνίας.
Μέσα σε αυτή τη μικρή κοινωνία υπάρχουν ρόλοι. Υπάρχουν εκείνοι που οργανώνουν, εκείνοι που καθοδηγούν, εκείνοι που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εξέδρας και εκείνοι που ακολουθούν. Υπάρχουν οι άνθρωποι που γνωρίζουν τα συνθήματα, εκείνοι που οργανώνουν τα πανό και τα κορεό, εκείνοι που συντονίζουν τις δράσεις και εκείνοι που απλώς συμμετέχουν με τη φωνή τους. Όλοι, όμως, αποτελούν κομμάτια της ίδιας συλλογικής εμπειρίας.
Ένας οπαδός που μίλησε για τη δική του εμπειρία στην κερκίδα περιγράφει χαρακτηριστικά τον εαυτό του ως έναν «απλό στρατιώτη»: «Η αγάπη μου και το πάθος για την ομάδα έβγαινε με τη φωνή και με τις ενέργειες». Δεν χρειάζεται να είσαι ο αρχηγός της κερκίδας για να έχεις ρόλο μέσα σε αυτή. Μπορεί να είσαι εκείνος που θα φωνάξει πιο δυνατά, θα σηκώσει το πανό, θα ακολουθήσει το σύνθημα ή θα μεταφέρει τον ενθουσιασμό στον διπλανό του. Και αυτό ακριβώς είναι ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της οπαδικής κουλτούρας: η ατομική συμμετοχή μετατρέπεται σε συλλογική δράση.
Η συλλογικότητα στην κερκίδα, άλλωστε, δεν δημιουργείται μόνο τη στιγμή που ξεκινά ο αγώνας. Προϋπάρχει. Οι σύνδεσμοι οργανώνουν δράσεις, συγκεντρώσεις, μετακινήσεις, πανό και κορεό. Άνθρωποι συνεργάζονται για να δημιουργήσουν μια εικόνα που θα εμφανιστεί για λίγα λεπτά σε ολόκληρο το γήπεδο. Χιλιάδες κομμάτια χαρτιού σηκώνονται ταυτόχρονα, ένα σύνθημα σχηματίζεται, ένα πανό ανοίγει και μια ολόκληρη κερκίδα κινείται σαν ένας οργανισμός. Το αποτέλεσμα είναι ορατό σε όλους. Η διαδικασία, όμως, είναι εξίσου σημαντική. Για να υπάρξει αυτή η εικόνα, πρέπει πρώτα να υπάρξει συνεργασία, οργάνωση, συνεννόηση και κοινός στόχος. Κάπως έτσι, η κερκίδα αποκτά τους δικούς της άτυπους κανόνες και τη δική της εσωτερική οργάνωση.
Η λέξη «σύνδεσμος» συχνά συνοδεύεται από αρνητικούς συνειρμούς. Βία, επεισόδια, παραβατικότητα, συγκρούσεις. Δεν είναι τυχαίο, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις όπου η οπαδική βία έχει συνδεθεί με συνδέσμους και οργανωμένες ομάδες οπαδών. Αυτή, όμως, δεν είναι ολόκληρη η εικόνα. Πίσω από έναν σύνδεσμο υπάρχουν επίσης άνθρωποι που συναντιούνται επειδή αγαπούν την ίδια ομάδα. Άνθρωποι που δημιουργούν φιλίες, κοινωνικές σχέσεις και ένα αίσθημα κοινότητας. Και κάποιες φορές αυτή η συλλογικότητα μεταφέρεται έξω από το γήπεδο.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οπαδικές κοινότητες κινητοποιούνται για κοινωνικούς σκοπούς. Ένας σύνδεσμος μπορεί να λειτουργήσει ως δίκτυο ανθρώπων που θα συγκεντρώσει χρήματα, θα στηρίξει μια οικογένεια ή θα ευαισθητοποιήσει μεγαλύτερο κομμάτι της κοινωνίας γύρω από ένα πρόβλημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αγάπη για την ομάδα γίνεται αφετηρία για κάτι μεγαλύτερο. Το «μαζί» της κερκίδας μεταφέρεται στην κοινωνία.
Ίσως, όμως, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της κερκίδας είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι που βρίσκονται σε αυτή. Διαφορετικές ηλικίες, διαφορετικά επαγγέλματα, διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, διαφορετικές ζωές. Και όμως, όταν η ομάδα μπαίνει στο γήπεδο, πολλές από αυτές τις διαφορές προσωρινά υποχωρούν. Η κοινή ταυτότητα του οπαδού αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Ο άνθρωπος δεν είναι πλέον μόνο ο εαυτός του. Είναι μέρος ενός συνόλου. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία του αθλητισμού: η δυνατότητα να δημιουργεί την αίσθηση του ανήκειν.
Αυτή η σχέση ανάμεσα στην ομάδα και την κοινωνική ταυτότητα αποτυπώνεται με ιδιαίτερο τρόπο σε ένα βίντεο που παρουσιάστηκε στη φιέστα του Ολυμπιακού για την κατάκτηση του 46ου πρωταθλήματος, το 2021. Το τρόπαιο ταξιδεύει σε διαφορετικές γειτονιές του Πειραιά και περνά από χέρι σε χέρι. Από ναυτικούς σε οικογένειες, από ηλικιωμένους σε παιδιά, από παρέες εφήβων σε εργαζόμενους, από ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και κοινωνικών backgrounds. Το κύπελλο γίνεται το κοινό σημείο αναφοράς όλων.
Ένας πατέρας το κρατά μαζί με το παιδί του. Μια παρέα νέων πανηγυρίζει. Ένας ηλικιωμένος φωτογραφίζεται μαζί του. Μια ηλικιωμένη γυναίκα το αγγίζει και το φιλά. Η εικόνα επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά: διαφορετικοί άνθρωποι, ίδιο συναίσθημα. Το τρόπαιο δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο. Συμβολίζει την επιτυχία της ομάδας, αλλά ταυτόχρονα και την επιτυχία όλων εκείνων που αισθάνονται ότι αποτελούν μέρος της.
Υπάρχει, μάλιστα, μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα. Μια ηλικιωμένη γυναίκα κάνει τον σταυρό της και φιλά το τρόπαιο. Η κίνηση παραπέμπει σε μια πράξη που συναντάμε σε θρησκευτικά περιβάλλοντα: το φιλί μιας εικόνας, μια χειρονομία σεβασμού, πίστης και συναισθηματικής σύνδεσης. Δεν σημαίνει ότι η σχέση με μια ποδοσφαιρική ομάδα είναι ίδια με τη θρησκευτική πίστη. Δείχνει, όμως, κάτι σημαντικό για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επενδύουν συναισθηματικά σε σύμβολα. Το τρόπαιο δεν είναι πλέον απλώς ένα κύπελλο. Συμβολίζει έναν κοινό στόχο, μια κοινή επιτυχία και, τελικά, μια κοινή ταυτότητα.
Αυτό είναι τελικά που κάνει την κερκίδα τόσο ενδιαφέρουσα κοινωνιολογικά. Η ομάδα δημιουργεί ένα κοινό σημείο αναφοράς. Ο σύνδεσμος δημιουργεί ένα δίκτυο. Η κερκίδα δημιουργεί μια κοινότητα. Και μέσα σε αυτή την κοινότητα ο άνθρωπος αποκτά μια ταυτότητα που δεν είναι μόνο ατομική. Είναι «εμείς».
Εμείς που τραγουδάμε το ίδιο σύνθημα. Εμείς που πανηγυρίζουμε το ίδιο γκολ. Εμείς που πονάμε στην ίδια ήττα. Εμείς που σηκώνουμε το ίδιο πανό. Εμείς που περιμένουμε το ίδιο τρόπαιο.
Γιατί τελικά η δύναμη της κερκίδας δεν βρίσκεται μόνο στον θόρυβο που δημιουργούν χιλιάδες φωνές. Βρίσκεται στο γεγονός ότι χιλιάδες διαφορετικοί άνθρωποι μπορούν, έστω για λίγο, να αισθανθούν ένας.
